AMORTYZATORY PRZEDNIE
Decydując się na zakup amortyzatora trzeba pamiętać o dwóch aspektach. Po pierwsze przeznaczenie, a po drugie kompatybilność.
Przeznaczenie
Upraszczając, przeznaczenie amortyzatora można utożsamić z jego skokiem. Zależność pomiędzy stylem jazdy a skokiem jest bardzo prosta: im ostrzej jeździmy w trudnym terenie, tym większy skok amortyzatora jest nam potrzebny. Jest tylko jeden wyjątek od tej reguły, o którym poniżej. I tak jednym z biegunów są widelce przeznaczone do DH (downhillu) mające skok powyżej 170 mm, mocną dwupółkową konstrukcję (często Up Side Down) i mocowanie piast osią o średnicy 20 mm. Ich przeciwieństwem są widelce MTB do cross country (XC). Są bardzo filigranowe o skoku sięgającym zaledwie 80 mm. Wyjątkiem, o którym wspomnieliśmy wcześniej są rowery przeznaczone do DJ, dirtu, streetu i tym podobnych bardzo energetycznych dyscyplin. To najczęściej hardtaile a poprzez specyfikę tras , na których się ich używa, widelec o skoku 100?110 mm jest w zupełności wystarczający.
Skok Przeznaczenie widelca Rodzaj roweru
do 60 mm trekking hardtail
80 mm wyścigi cross country, maratony hardtail
80?100 mm cross country, maratony, turystyka hardtail, full suspension
100?140 mm all mountain, enduro full suspension
100?110 mm 4X, dual, dirt hardtail
140?170 mm freeride full suspension
>170 mm downhill full suspension
Gdy już wiesz, jaki skok powinien mieć twój amortyzator, musisz wybrać taki, który spełni twoje oczekiwania będące kompromisem pomiędzy parametrami technicznymi (regulacje, tłumienie, materiały itd.) a zasobnością portfela. Musisz pamiętać, że widelce o bardzo małej masie oraz te o dużym skoku mają jedną wspólną cechę ? wysoką cenę, która nie wynika z pazerności producentów, lecz jest wynikiem użytych skomplikowanych rozwiązań technicznych i zaawansowanej technologii, koniecznej do wykonania poszczególnych części widelca. Można zbudować tani widelec o wielkim skoku, można niedrogo sprzedawać lekkie widelce. Trudności pojawiają się, kiedy do głosu dochodzi potrzeba efektywności i trwałości. Wysokie ceny widelców enduro, wynikają z tego, że przy znacznym skoku, muszą mieć małą masę. Zakupiony amortyzator powinien pasować nie tyko do roweru , ale również do użytkownika, jego wagi i stylu jazdy. Takie dopasowanie jest możliwe poprzez liczne regulacje.
Regulacje
Nie wszystkie niżej wymienione regulacje występują w każdym amortyzatorze. Ich udział zależy od stopnia zaawansowania konstrukcji. Przy czym nie jest regułą, że amortyzator mający więcej regulacji jest lepszy od tego, który np. ma tylko możliwość ustawienia naprężenia wstępnego. Niektóre widelce są wyposażone np. w automatyczne tłumiki dobierające wartość tłumienia w zależności od prędkości i stopnia ugięcia, które wyśmienicie radzą sobie bez ingerencji z zewnątrz. W zależności od funkcjonalności, regulacje należy podzielić na:
wewnętrzne:
w celu modyfikacji pracy widelca należy użyć narzędzi lub rozebrać go.
W przypadku naprężenia wstępnego oraz wartości tłumienia jest to w pełni zadowalający sposób, wymagający jednak od użytkownika chęci i podstawowych umiejętności. Do tego typu zaliczyliśmy także regulacje polegające na zmianie ciśnienia powietrza (np. Air Assist oraz EAP itp.), gdyż wymagają użycia specjalnych pompek
zewnętrzne:
pozwalają na modyfikacje na trasie, przy użyciu zewnętrznych pokręteł, regulatorów i przycisków, bez konieczności użycia jakichkolwiek narzędzi
zdalne: dokonywane przy pomocy manetek umieszczanych na kierownicy co pozwala na zmianę charakterystyki pracy zawieszenia bez odrywania rąk od kierownicy zgodnie
z aktualną potrzebą.
[size=10]W amortyzatorach możemy regulować kilka parametrów mających decydujący wpływ na ich działanie.
[/size]
Naprężenie wstępne: pozwala precyzyjnie dopasować twardość widelca do masy rowerzysty i ustawić ugięcie wstępne, czyli to o ile ugnie się amortyzator, gdy rowerzysta siądzie na rower. W widelcach sprężynowych realizowane jest to dzięki zmianie naprężenia stalowej sprężyny poprzez jej ściskanie za pomocą zewnętrznych pokręteł poprzez zmianę ciśnienia w komorze powietrznej, co ma wpływ zarówno na twardość jaki i charakterystykę ugięcia. W widelcach pneumatycznych, rowerzysta specjalną pompką zmienia ciśnienie powietrza w komorze głównej, dopasowując naprężenie wstępne do własnych potrzeb.
Zmiana skoku: dokonywana jest najczęściej za pomocą pokrętła (w widelcach sprężynowych) lub przestawienia dźwigni i ściśnięcia amortyzatora (w widelcach pneumatycznych). Obniżenie wysokości widelca ułatwia podjeżdżanie pod strome wzniesienia.
Blokada skoku: może być realizowana na kilka sposobów: przy pomocy różnego rodzaju przełączników znajdujących się na głowicy lub za pomocą manetki umieszczonej na kierownicy. Jest przydatne na gładkich nawierzchniach, szczególnie na podjazdach. Zablokowany widelec nie ugina się i dzięki temu nie marnuje energii kolarza.
Tłumienie kompresji: reguluje prędkość, z jaką widelec ugina się i zapobiega niekontrolowanemu dobiciu. Zaawansowane konstrukcje dają możliwość osobnej regulacji szybkiej i wolnej kompresji.
Tłumienie powrotu: reguluje prędkość, z jaką widelec rozprostowuje się. Jest to chyba najważniejsza dostępna regulacja występująca w amortyzatorze i od niej powinno się sprawdzać ?wyposażenie? widelca. Już w przypadku widelców o skoku większym niż 90 mm ogromne znaczenie odgrywa skuteczne tłumienie i sztywność widelca. Tanie amortyzatory o dużym skoku mogą nie dawać sobie rady z przeszkodami, a nawet utrudniać prowadzenie.
Tłumienie pompowania: zawieszenie ugina się nie tylko pod wpływem impulsów pochodzących od nierówności terenu, ale także pod wpływem ruchów pedałującego. To zjawisko nazywamy ?pompowaniem". Jest ono niekorzystne, gdyż szczególnie w przypadku tylnego wahacza marnuje sporo energii kolarza. Konstruktorzy próbują temu zapobiegać na wiele sposobów. Najprostszym, choć nie zawsze efektywnym jest całkowita blokada skoku. Kolejne z rozwiązań to rozbudowany system tłumienia kompresji, w którym kierujący w łatwy sposób może regulować podatność zawieszenia na wpływ pedałowania. Niestety pośrednio ma to także wpływ na czułość zawieszenia w ogóle. Najbardziej zaawansowane układy, dzięki specjalnej konstrukcji zaworów kompresji z pływającym tłokiem, potrafią rozróżnić ruch wywołany ?pompowaniem" od tego wywołanego przez nierówności, a w efekcie zapobiegać mu.
Tłumienie
We współczesnych amortyzatorach stosuje się dwa sposoby pochłaniania energii rozprężającego się amortyzatora.
Cierne
spotykane coraz rzadziej, w najtańszych widelcach elastomerowych. Często błędnie utożsamiane z tarciem o siebie elementów widelca w rzeczywistości oznacza tarcie cząsteczkowe elastomeru. Długie łańcuchy cząsteczkowe elastomerów trą o siebie podczas rozprężania się zgniecionego tworzywa, dzięki czemu rozpręża się ono wolniej niż zostało zgniecione.
Plusy
+ nieskomplikowane
+ bardzo lekkie
+ bezobsługowe
Minusy
- wydajne w widelcach o małym skoku (do 70 mm)
- w niskich temperaturach elastomery twardnieją
- brak możliwości dopasowania stopnia tłumienia do stylu jazdy
Hydrauliczne
obecnie najpopularniejsze, choć niegdyś zarezerwowane wyłącznie dla najdroższych konstrukcji. Występują różne modyfikacje tego systemu. Stosowane są różnorakie zawory, od najprostszych jednoobwodowych po wieloobwodowe z ?pływającymi" tłokami itp. Producenci stosują własne nazwy dla opisania działania tłumików. Tłumik może być zamknięty w kartuszu lub zawieszony w kąpieli olejowej. Zaletą tłumienia w szczelnym kartuszu jest mniejsza masa, wadą ? konieczność smarowania tulei ślizgowych w inny sposób oraz większa podatność małej objętości oleju na przegrzanie prowadzące do spadku skuteczności tłumienia. Pod tym względem lepiej sprawdza się kąpiel olejowa. Olej służy jednocześnie do tłumienia i smarowania tulei ślizgowych widelca.
Duża ilość oleju zwiększa masę systemu, ale pozytywnie odbija się na skuteczności działania, zwiększając odporność na przegrzanie pod wpływem intensywnej pracy.
Plusy
+ wybitnie wysoka skuteczność
+ szerokie spektrum regulacji
+ działa niezależnie od temperatury
Minusy
- wysoka cena
- stosunkowo wysoka masa
- skomplikowana obsługa
Medium ściskane
Tym wymyślnym terminem określamy rodzaj sprężyny, dzięki której ugina się widelec.
Elastomer: coraz rzadziej spotykany, przeważnie w niedrogich amortyzatorach do użytku rekreacyjnego
Powietrze: komory powietrzne wracają do łask producentów, przede wszystkim ze względu na możliwości regulacyjne (wystarczy pompka, żeby dopasować naprężenie wstępne do wagi każdego rowerzysty) oraz mniejszą niż systemy sprężynowe masę.
Ale widelce pneumatyczne to już nie tylko domena widelców lekkich o niewielkim skoku.
Pneumatyczne systemy amortyzacji wymagają zastosowania dość przemyślnych rozwiązań technologicznych. Komora powietrzna z wiadomych powodów musi być doskonale uszczelniona. Ciasno opinające goleń uszczelki wywołują duże tarcie, dlatego proste amortyzatory powietrzne nie są czułe na małe nierówności. W bardziej zaawansowanych konstrukcjach stosowane są tzw. sprężyny negatywne (regulowane ? oznaczone specjalną ikoną i nie regulowane) działające w przeciwną niż główna stronę. To one czynią widelce powietrzne czułymi na małe nierówności. Inną cechą widelca ze sprężyną powietrzną jest duża progresja twardości. Z każdym centymetrem ugięcia robi się on coraz twardszy.
Sprężyna: pod względem działania jest, jak dotąd, najdoskonalszym medium ściskanym w rowerach. Jej twardość zwiększa się proporcjonalnie do ugięcia (charakterystyka sztywności ma liniowy przebieg). Wykazuje się czułością na niewielkie nierówności, ale i skutecznie zachowuje się przy najpotężniejszych uderzeniach. Gdy jest stalowa, jest niestety dość ciężka. W ekskluzywnych amortyzatorach spotkać można sprężynę tytanową mającą podobne parametry, lecz wyraźnie lżejszą.
W niektórych widelcach medium ściskane stosowane jest symetrycznie (np. sprężyna znajduje się w obu goleniach), w innych konstrukcjach w jednej goleni znajduje się tłumik, a w drugiej medium ściskane. Bywają też widelce, gdzie w jednej z goleni znajduje się jeden rodzaj medium ściskanego, a w drugiej inny.
Średnica goleni
Na sztywność widelca ma wpływ jego konstrukcja: profil podkowy i korony (głowicy), sposób mocowania koła i średnica goleni. Pierwsze dwa parametry trudno ocenić tylko oglądając widelec w katalogu czy nawet w sklepie. Jedyną miarodajną wielkością staje się średnica goleni. Od niej w znacznej mierze zależy sztywność boczna widelca. Im grubsze golenie, tym widelec jest sztywniejszy, co wpływa na:
- większą precyzję sterowania ? koło kierowane jest przez kierownicę, a nie przez przeszkody
- lepszą czułość na małe nierówności ? gdy widelec jest mało sztywny, golenie wyginają się w wyniku czego teleskop nie składa się płynnie
- większą trwałość ? wiotkie części powodują powstanie luzów i rozszczelnień.
Gdy już wiesz, jakie wymagania powinien spełniać twój wymarzony amortyzator musisz jeszcze koniecznie sprawdzić czy aby na pewno będzie pasował do twojego roweru.
W tym celu musisz sprawdzić:
Kompatybilność ze sterami
Widelec łączy się z ramą za pośrednictwem łożysk sterowych. Najbardziej rozpowszechnionym obecnie standardem jest A-Headset o rozmiarze 1 i 1/8??. Widelec do niego przeznaczony charakteryzuje się gładką, niegwintowaną rurą sterową o średnicy 1 i 1/8?? czyli 28,6 mm. W tańszych i starszych rowerach bywają jeszcze stosowane stery skręcane, ale w przypadku wymiany widelca zalecamy zmienić je na A-Headset, który jest o wiele prostszy w obsłudze. Niegdyś popularny był jeszcze standard 1?? (25,4 mm), obecnie bardzo trudno znaleźć widelce o sterówce tej średnicy. Wśród rowerów FR i DH coraz większą popularność zyskują amortyzatory z rurą sterową o średnicy 1.5?? (38,1 mm), aby dało się zamontować taki widelec do ramy musi ona mieć odpowiednio dużą średnicę główki.
Mocowanie koła
Wyróżniamy piasty na oś o średnicy 20 mm i klasyczne z ośką na szybkozamykacz.
W komfortowej sytuacji są posiadacze kół z piastami, które dzięki specjalnym przejściówkom można zamontować do widelców z klasycznymi hakami jak i tych z ośką 20 mm. Grube osie znacznie usztywniają konstrukcję widelca i dlatego stosowane są do twardszej eksploatacji skoków, freeride, downhillu itp.
Wielkość koła
Stosując hamulce tarczowe warto wiedzieć, że w widelcach do kół 26? bez kłopotu można zamontować koło z szosową lub trekkingową obręczą i oponą (mimo obręczy o większej średnicy, węższe i niższe opony mieszczą się).
Koła 29? nie współdziałają z widelcami do kół 26? (gdyż średnica zewnętrzna opony jest większa o 75 mm), ani 700 c, gdyż te ostatnie mają zbyt wąskie podkowy i zazwyczaj nie mieszczą się w nich opony szersze niż 1,75?.
Hamulce szczękowe wymagają osadzenia szczęk na odpowiedniej wysokości. Zależy ona od rozmiaru obręczy, którą mają zahamować. Koła 24?, 26? oraz 700 c mają różną średnicę obręczy. Wśród tych ostatnich znajdują się widelce przeznaczone do wąskich opon (nie szerszych niż 47 mm, czyli ok. 1,75?) oraz stworzone dla rowerów nowego trendu na kołach 29?, czyli takich, gdzie obręcz 700 c obleczono szeroką oponą (szerszą niż 50 mm, czyli ok. 1,9?). Różnica pomiędzy tymi widelcami polega głównie na tym, że podkowa jest szersza i pozwala obracać się potężnej oponie.
Oryginalny tekst pochodzi ze strony: www.pascal.pl